Tác giả gốc Việt Nguyễn Thanh Việt cho rằng cách ly khiến mọi người có cơ hội thực hiện những gì các nhà văn làm: tưởng tượng, đồng cảm, mơ ước.
Bài luận của Nguyễn Thanh Việt - tác giả từng đoạt Pulitzer Văn chương 2006 - có tên "The Ideas That Won’t Survive the Coronavirus" (tạm dịch Những tư tưởng không thể tồn tại qua thời Coronavirus), đăng ở mục "Opinion" của tờ New York Times ngày 19/4. VnExpress giới thiệu bản tiếng Việt của bài viết:
Đôi khi người ta hỏi tôi, phải làm gì để trở thành nhà văn. Tôi trả lời họ, điều duy nhất bạn cần làm là đọc liên tục, viết trong hàng nghìn giờ, và có khả năng tự hành xác để chịu đựng sự chối từ và cô lập. Hóa ra, những phẩm chất này đã giúp tôi chuẩn bị tốt để đối phó với cuộc sống trong thời Coronavirus.
Tôi gần như tận hưởng thời kỳ cô lập này - ngoại trừ những cơn hoang tưởng về cái chết sắp xảy ra và cơn thịnh nộ trước sự bất tài của lãnh đạo quốc gia của chúng ta - và điều đó khiến tôi nhận thức rõ đặc quyền của mình. Chỉ thông qua truyền thông và mạng xã hội, tôi nhìn thấy thảm họa của những người mất việc và không biết làm sao trả tiền thuê nhà. Những câu chuyện kinh hoàng do bác sĩ và y tá kể lại về những người bị mắc bệnh và những người đã mất người thân vì căn bệnh này.
Nhiều người trong chúng ta thoáng nhìn thấy thế giới phi nhân tính dystopia. Những người khác đang trải nghiệm nó.
Nếu có điều gì hay có thể nảy ra từ thời kỳ này thì đó là sự thức tỉnh thực trạng cơ thể chính trị của chúng ta trước Coronavirus. Chúng ta không khỏe mạnh như ta tưởng. Virus sinh học đang tấn công vào cá nhân cũng là một virus xã hội. Các triệu chứng của nó - là sự bất bình đẳng, sự nhẫn tâm, ích kỷ, là tính vụ lợi làm định giá thấp cuộc sống con người và thổi phồng giá trị của vật chất -, các triệu chứng này bị che giấu quá lâu bởi niềm lạc quan bồng bột của "chủ nghĩa ngoại lệ Mỹ" (American exceptionalism), và sự thô lỗ của một ai đó còn cách cơn đau tim có vài bước.
Cho dù Mỹ có sống sót sau Coronavirus, nó không thể thoát nạn một cách vô sự. Nếu bệnh nhân vượt qua cơn dịch, Mỹ cũng sẽ mất ảo tưởng về sự bất khả chiến bại của nó. Cái sẽ chết sau Covid-19 là huyền thoại chúng ta là quốc gia vĩ đại nhất trên trái đất, một tín ngưỡng mà kể cả người nghèo, người sống bên lề, người sống bấp bênh đều chia sẻ, tất cả phải tin tưởng vào bản tính Mỹ (Americanness) của họ bởi không biết tin vào điều gì khác.
Có lẽ cảm giác bị giam cầm trong quá trình cách ly giúp chúng ta tưởng tượng ra cảm giác bị giam cầm thực sự thế nào. Tất nhiên, có những nhà tù thực tế là nơi chúng ta nhập kho những người không được bảo hộ trước đe dọa của Coronavirus. Có các trại tị nạn và trại giam là những nhà tù thực sự. Có sự tù đày về kinh tế của nghèo đói và bấp bênh, khi một hóa đơn thuê nhà không được thanh toán có nghĩa là vô gia cư, khi bệnh tật không có bảo hiểm y tế có thể đồng nghĩa với cái chết.
Nhưng đồng thời, nhà tù và trại thường trở thành nơi nhận thức mới sinh ra, trở nên triệt để, tù nhân trở thành nhà hoạt động, thậm chí là nhà cách mạng. Liệu có quá đáng khi hy vọng rằng sự cô lập bắt buộc của nhiều người Mỹ và lao động cưỡng bức của nhiều người khác, sẽ buộc con người suy nghĩ về mình, tự đánh giá mình và đi đến đoàn kết với nhau?
Khủng hoảng thường gây ra sợ hãi và thù hận. Chúng ta đã chứng kiến phản ứng kỳ thị chủng tộc đối với người châu Á và Mỹ gốc châu Á vì "virus Trung Quốc". Song chúng ta có một chọn lựa: Chấp nhận một thế giới chia rẽ và thiếu thốn, trong đó chúng ta giành giật những nguồn lực và cơ hội ngày càng hiếm, hoặc tưởng tượng ra một tương lai trong đó giá trị xã hội được đo lường bằng quan hệ chăm sóc người bệnh, người nghèo, người già và những người khác biệt
Là nhà văn, tôi biết rằng một lựa chọn như thế đặt ra vào giữa câu chuyện. Đó là bước ngoặt của câu chuyện. Nhân vật chính diện - trong trường hợp này là cơ thể chính trị Mỹ, không cần đề cập đến tổng thống - phải đối mặt với quyết định mấu chốt sẽ tiết lộ, một cách cơ bản, bản thể của nó.
Chúng ta chưa đến điểm ngoặt này của tấn kịch. Chúng ta chỉ mới ở cuối hồi một, khi dần dần ta ý thức mối đe dọa sắp tới và nhận ra rằng phải hành động. Bây giờ, hành động đó đơn giản chỉ là làm những gì ta có thể để chống lại Covid-19 và tồn tại như một quốc gia, suy yếu nhưng còn sống.
Điểm ngoặt đến trong câu chuyện khi nhân vật chính diện giáp mặt với đối thủ đích đáng - không phải kẻ yếu thế hay ngoài lề hay khác biệt, mà là ai đó hoặc thứ gì đó thật sự kinh khủng. Covid-19, cho dù khủng khiếp, chỉ là nhân vật phản diện của điện ảnh. Kẻ thù thực sự của chúng ta không đến từ bên ngoài, mà từ bên trong. Kẻ thù thực sự của chúng ta không phải virus mà là phản ứng của chúng ta với virus - một phản ứng đã bị suy thoái và biến dạng bởi bất bình đẳng có tính cấu trúc của xã hội ta.
Lịch sử của nước Mỹ là lịch sử của một công cuộc định cư thực dân và của một chủ nghĩa tư bản khai thác tàn nhẫn tài nguyên thiên nhiên và con người, điển hình là người nghèo, người nhập cư, người da đen và da nâu. Ngày nay, lịch sử đó biểu lộ trong khao khát tích lũy của chúng ta, biết rằng ta đang sống trong một nền kinh tế tự lực và khan hiếm; trong sự phụ thuộc vào lao động giá rẻ của phụ nữ và những chủng tộc thiểu số; trong tình trạng thiếu hệ thống chăm sóc sức khỏe, phúc lợi xã hội, thu nhập cơ bản phổ quát và điều kiện giáo dục cho những người cần thiết nhất trong chúng ta.
Điều mà cuộc khủng hoảng này tiết lộ là, trong lúc hầu hết chúng ta trở thành người dễ bị tổn thương - kể cả những doanh nghiệp và người giàu có -, chính phủ ta lại ưu tiên bảo vệ những người ít bị tổn thương nhất.
Nếu đây là một kịch bản cổ điển của Hollywood, người siêu anh hùng Mỹ còn do dự và miễn cưỡng ở hồi I, đến đây, sẽ tiến hành lựa chọn đúng đắn của điểm ngoặt. Nhân vật phản diện Covid-19 sẽ bị đánh gục, trật tự được khôi phục trong một xã hội giống như trước khi kẻ ác xuất hiện.
Nhưng nếu xã hội chúng ta vẫn giống như trước khi ta đánh bại Covid-19 thì đó là một chiến thắng kiểu Pyrros. Chúng ta phải chờ đợi phần tiếp theo, không chỉ một mà nhiều phần tiếp theo, cho đến khi ta tới hồi chung kết: thảm họa khí hậu. Và nếu sự mò mẫm xử lý coronavirus của chúng ta là bản xem trước (preview) về cách Hoa Kỳ sẽ xử lý thảm họa khí hậu thì đó là định mệnh.
Tuy nhiên giữa những vấp váp đó, có những dấu hiệu gợi niềm hy vọng và lòng can đảm: những người lao động đình công chống bóc lột, những người dân góp tặng khẩu trang, tiền và thời gian của mình; những nhân viên y tế và bệnh nhân bày tỏ phẫn nộ trước tình trạng xuống cấp của hệ thống chăm sóc sức khỏe; thuyền trưởng hải quân hy sinh sự nghiệp để bảo vệ thủy thủ; và cả những người cất tiếng chào người lạ trên đường phố Los Angeles của tôi, tạo thành hành động đoàn kết gần như triệt để.
Tôi biết tôi không phải người duy nhất có những suy nghĩ này. Cuối cùng, có lẽ sự cách ly sẽ cho mọi người cơ hội để làm những gì các nhà văn làm: tưởng tượng, đồng cảm, mơ ước. Có thời gian và sự xa xỉ để làm những điều này là ta đã sống bên bờ của thế giới không tưởng utopia, cho dù nhà văn cũng thường lợi dụng đó để tưởng tượng thế giới phi nhân tính dystopia. Tôi viết không chỉ vì nó mang lại cho tôi niềm vui, mà còn vì sợ hãi - sợ rằng nếu tôi không kể một câu chuyện mới, tôi không thể sống thực sự.
Người Mỹ cuối cùng sẽ nổi lên từ sự cô lập và sẽ kiểm kể những gì đã mất, cả con người lẫn những tư tưởng không vượt qua được cuộc khủng hoảng. Sau đó, chúng ta phải quyết định câu chuyện nào sẽ dành cho những người sống sót sống thực sự.
Hải Triều (Theo New York Times)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét